مصطفى محقق داماد

133

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

توضيح مرجّحات 1 - ترجيح حكم بىبدل بر حكم بدل‌دار : اگر يكى از دو حكم متزاحم ، فاقد بدل باشد ، بر حكمى كه داراى بدل است مقدّم مىشود ، اعمّ از اينكه بدل طولى باشد يا عرضى . بدل عرضى مثل موارد تعارض واجب تخييرى با واجب تعيينى امّا بدل طولى مانند موارد زير : الف - وقوع مزاحمت بين امر به وضو يا غسل و امر به تطهير بدن يا لباس براى اقامه نماز : در موردى كه مكلّف مقدار كمى آب دارد كه يا بايد از آن براى وضو استفاده نمايد و يا براى تطهير بدن ؛ در اين صورت تطهير بدن مقدّم است ، چون بدل ندارد به خلاف وضو كه داراى بدل طولى يعنى تيمّم است . منظور از طولى اين است كه شخص اولا موظف به وضو است و در صورت عدم قدرت بر وضو موظف به تيمم مىشود . ب - وقوع مزاحمت بين واجب مضيّق با واجب موسّع : مانند مزاحمت اقامه نماز آيات با نماز ظهر هنگام زوال ظهرى كه كسوف شده باشد ، يا مانند مزاحمت وجوب جواب سلام در حال نماز با نماز كه در اين دو مثال ، واجب مضيق يعنى نماز آيات و جواب سلام ، مقدّم مىشود براى اينكه واجب موسّع يعنى نماز به اعتبار زمان ، داراى بدل طولى است ؛ پس با تقديم واجب مضيّق ، جمع بين دو تكليف حاصل مىشود به خلاف تقديم واجب موسّع كه موجب از بين رفتن واجب مضيّق خواهد شد . ج - وقوع مزاحمت بين واجب فورى با غير فورى : مانند مزاحمت تطهير مسجد با اقامه نماز كه واجب فورى يعنى تطهير مسجد مقدم است چون نماز به اعتبار زمان داراى بدل طولى است . به نظر مىرسد با توجه به تعريف تزاحم ، اين موارد از باب تزاحم ، خارج